Thoát nước và xử lý nước thải ở Mỏ Cày: quy trình và trách nhiệm hộ dân

Bà con quen nghĩ tới nước sạch chảy vào nhà, ít ai nghĩ tới phần nước chảy ra. Hai phần đó là một vòng khép kín. Nước bẩn hôm nay đổ bừa ra kênh rạch thì vài năm sau chính nguồn nước thô của nhà máy nước phải gánh.

Công ty TNHH Cấp Thoát Nước Mỏ Cày làm hai việc: cấp nước sạch, và thu gom xử lý nước thải trước khi trả về môi trường. Bài này nói về việc thứ hai.

1. Nước thải sinh hoạt của gia đình đi đâu

Một hộ gia đình thải ra ba dòng nước khác nhau, tuy cùng gọi chung là nước thải sinh hoạt.

Dòng nước	Từ đâu ra	Đặc điểm
Nước đen	Nhà vệ sinh	Chứa chất thải người, phải qua bể tự hoại trước
Nước xám	Tắm, giặt, rửa chén, lau nhà	Nhiều xà phòng, dầu mỡ, cặn thức ăn
Nước mưa	Mái nhà, sân, đường	Lượng lớn theo mùa, cuốn theo rác và đất cát

Nước đen chảy vào bể tự hoại trong nhà. Bể lắng cặn và phân hủy một phần. Nước sau bể vẫn còn bẩn, gộp cùng nước xám rồi theo ống thoát của gia đình ra tuyến cống chung ngoài đường.

Từ cống chung, nước thải chảy về hướng thu gom của công ty, qua xử lý, rồi mới trả ra nguồn tiếp nhận. Nhà nào chưa đấu nối thì nước thải thấm xuống đất hoặc chảy thẳng ra mương, ra rạch quanh nhà.

2. Vì sao phải thu gom và xử lý nước thải

Có ba lý do rất cụ thể, không phải chuyện lý thuyết.

Bảo vệ chính nguồn nước mình đang uống

Khu vực Mỏ Cày nằm cuối nguồn sông Mê Kông. Nước từ thượng nguồn chảy về mang theo mọi thứ đã đổ xuống dọc đường. Bà con ở đây đổ thêm nước bẩn ra kênh rạch thì nguồn nước thô mà 03 nhà máy nước của công ty lấy vào cũng bẩn theo. Nước thô càng bẩn thì xử lý càng khó, càng tốn.

Giữ sức khỏe bà con

Nước thải chưa xử lý chứa vi khuẩn gây bệnh đường ruột. Nước tù đọng trong mương hở là chỗ muỗi đẻ, trẻ con chơi gần đó là nguy cơ trực tiếp.

Giữ dòng nước cho đời sau

Kênh rạch quê mình một khi đã hư thì phục hồi rất chậm và rất tốn. Xử lý ngay từ đầu rẻ hơn nhiều so với khắc phục về sau.

3. Hệ thống thoát nước gồm những phần nào

Nghe chữ hệ thống thoát nước thì tưởng chỉ là cái cống. Thật ra gồm nhiều phần nối nhau, mỗi phần một việc.

• Đường ống trong nhà. Ống từ nhà vệ sinh, nhà tắm, bồn rửa chén dẫn ra. Chủ nhà lo.
• Bể tự hoại. Lắng và phân hủy một phần chất thải từ nhà vệ sinh. Chủ nhà lo, kể cả việc hút bể định kỳ.
• Điểm đấu nối. Chỗ ống thoát của hộ dân nối vào tuyến cống chung. Đây là ranh giới trách nhiệm giữa hộ dân và công ty.
• Tuyến cống chung. Cống ngầm hoặc mương dọc đường, gom nước thải nhiều hộ theo một hướng.
• Hố ga và song chắn rác. Giữ rác thô lại, cũng là chỗ công nhân mở nắp nạo vét.
• Trạm bơm. Ở vùng đất thấp nước không tự chảy được thì phải bơm lên đi tiếp.
• Khu xử lý. Nơi nước thải được làm sạch trước khi trả về nguồn.
• Điểm xả ra nguồn tiếp nhận. Chỗ cuối cùng, nước đạt chuẩn mới được xả.

Hư một mắt xích là cả chuỗi có vấn đề. Một hộ đổ dầu mỡ làm nghẹt cống chung thì cả xóm ngập ngược khi mưa lớn.

4. Các bước xử lý nước thải trước khi trả về nguồn

Phần này mô tả chung cách một hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt vận hành, để bà con hình dung. Thông số kỹ thuật cụ thể của từng công trình do đơn vị vận hành công bố.

Bước 1: Xử lý sơ bộ

Nước thải vào trước hết qua song chắn rác, giữ lại rác thô như túi ni lông, giẻ, cành cây. Tiếp đó lắng cát, tách cát sỏi nặng xuống đáy. Bỏ bước này thì rác và cát làm hỏng máy móc phía sau.

Bước 2: Lắng bậc một

Nước vào bể lắng, chảy chậm lại. Chất rắn nặng hơn nước thì lắng xuống đáy thành bùn. Dầu mỡ nhẹ hơn thì nổi lên và được vớt ra.

Bước 3: Xử lý sinh học

Đây là bước chính. Vi sinh vật nuôi trong bể ăn chất hữu cơ hòa tan trong nước thải, cần cấp khí để chúng hoạt động mạnh. Công đoạn này giảm mạnh mức ô nhiễm.

Bước 4: Lắng bậc hai

Vi sinh làm việc xong, nước qua bể lắng lần nữa để tách bùn vi sinh ra khỏi nước trong.

Bước 5: Khử trùng

Nước trong vẫn còn vi khuẩn gây bệnh. Bước khử trùng loại bớt vi khuẩn trước khi xả.

Bước 6: Kiểm tra rồi mới xả

Nước sau xử lý được lấy mẫu, đối chiếu với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Đạt thì mới xả ra nguồn tiếp nhận. Chưa đạt thì xử lý tiếp.

5. Quy chuẩn quốc gia áp dụng cho nước thải sau xử lý

Nước thải sau xử lý của công ty đạt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) rồi mới xả về môi trường. Đây là bộ giới hạn do Nhà nước ban hành, quy định mỗi chỉ tiêu ô nhiễm được phép còn lại tối đa bao nhiêu.

Quy chuẩn soi các nhóm chỉ tiêu sau.

Nhóm chỉ tiêu	Nói về điều gì	Vì sao quan trọng
Chất hữu cơ	Chất hữu cơ còn lại trong nước	Nhiều thì rút hết oxy, cá tôm chết
Chất rắn lơ lửng	Cặn nhỏ lơ lửng trong nước	Làm nước đục, lấp đáy kênh rạch
Chất dinh dưỡng	Hợp chất chứa ni tơ và phốt pho	Dư thừa thì rong tảo bùng phát, nước bốc mùi
Dầu mỡ	Váng dầu mỡ động thực vật	Tạo màng mặt nước, chặn oxy hòa tan
Vi sinh gây bệnh	Vi khuẩn đường ruột	Liên quan trực tiếp tới sức khỏe người dân
Độ pH	Nước có tính axit hay kiềm	Lệch quá mức thì hại sinh vật dưới nước

Điểm cần nhớ: đạt chuẩn xả thải không có nghĩa là uống được. Đó là mức an toàn để trả về nguồn tiếp nhận. Nước uống được là nước đã qua nhà máy nước, theo quy chuẩn khác chặt hơn nhiều.

6. Trách nhiệm của hộ dân với hệ thống thoát nước

Công ty lo phần cống chung trở đi. Từ điểm đấu nối trở vào nhà là phần của bà con. Cụ thể có mấy việc sau.

• Đấu nối đúng cách. Nhà nằm trong khu vực đã có tuyến thoát nước chung thì đăng ký đấu nối, không xả thẳng ra mương hay ra vườn.
• Không đấu nước mưa vào ống nước thải. Mưa lớn dồn vào làm quá tải, nước tràn ngược lên.
• Hút bể tự hoại định kỳ. Bể đầy thì nước ra khỏi bể còn bẩn hơn, mùi bốc lên.
• Giữ hố ga trước nhà thông thoáng. Không đổ vật liệu xây dựng, không lấp, không che nắp hố ga.
• Lọc rác trước khi xả. Đặt lưới lọc ở bồn rửa chén và lỗ thoát sàn. Rẻ, dễ, hiệu quả nhất.
• Báo sớm khi thấy bất thường. Cống hôi, nước ứ, nắp hố ga vỡ, báo ngay trước khi thành sự cố lớn.
• Trả phí đầy đủ. Khoản phí trên hóa đơn tiền nước là phần đóng góp của mỗi hộ cho việc thu gom và xử lý.

Cơ sở sản xuất, kinh doanh, quán ăn có thêm trách nhiệm riêng. Nước thải những nơi này đậm đặc hơn nước thải hộ gia đình, nhất là dầu mỡ. Quán ăn nên có bẫy mỡ và vệ sinh thường xuyên.

7. Những thứ tuyệt đối không nên đổ xuống cống

Bảng dưới liệt kê những thứ gây nghẹt và hư hại nhiều nhất, kèm cách xử lý đúng.

Thứ không nên đổ	Chuyện gì xảy ra	Nên làm gì thay vào đó
Dầu mỡ thừa, mỡ chiên	Nguội thì đông đặc, bám thành ống, giữ rác thành khối cứng	Đổ vào chai hoặc lon, bọc kín, bỏ vào rác
Khăn giấy ướt, tã, băng vệ sinh	Không tan, quấn vào nhau gây nghẹt và kẹt bơm	Bọc lại, bỏ thùng rác
Tóc, lông thú	Kết thành búi, bám dầu mỡ, nghẹt ống nhỏ	Đặt lưới lọc ở lỗ thoát sàn
Cặn thức ăn, xương, vỏ hải sản	Lắng đọng, thối rữa, bốc mùi và gây nghẹt	Gom vào rác hữu cơ hoặc ủ làm phân
Thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ	Diệt luôn vi sinh trong bể xử lý, hỏng cả quy trình	Đưa về điểm thu gom chất thải nguy hại
Sơn, dung môi, dầu nhớt thải	Vi sinh không xử lý được, ô nhiễm thẳng ra nguồn	Giao cho đơn vị thu gom chất thải nguy hại
Thuốc tây hết hạn	Tồn dư trong nước, hại sinh vật ở nguồn tiếp nhận	Trả lại nhà thuốc hoặc điểm thu gom
Xi măng, vữa, cát sỏi	Đông cứng trong lòng ống, phải đục phá mới thông	Thu gom riêng, không rửa dụng cụ xuống cống
Hóa chất tẩy mạnh	Làm chết vi sinh, giảm hiệu quả cả hệ thống	Dùng liều vừa đủ, không đổ dồn một lúc

8. Nghẹt cống, hôi cống, ngập cục bộ: báo cho ai

Gặp một trong các dấu hiệu sau thì báo công ty, đừng chờ.

• Nước thoát chậm bất thường ở nhiều điểm trong nhà cùng lúc.
• Nước dâng ngược từ hố ga hoặc lỗ thoát sàn.
• Mùi hôi nồng bốc lên từ hố ga hoặc miệng cống trước nhà.
• Nắp hố ga vỡ, mất, hoặc lún sụt.
• Mưa vừa mà đã ngập một đoạn đường, nước rút rất chậm.
• Nước màu lạ hoặc mùi hóa chất chảy ra từ tuyến cống.

Khi gọi, bà con nói giúp ba thông tin để nhân viên tới đúng chỗ và mang đúng đồ nghề: địa chỉ cụ thể, hiện tượng đang thấy, bắt đầu từ lúc nào. Có ảnh chụp càng nhanh.

Việc cần	Gọi số	Thời gian
Báo sự cố cống, nghẹt, ngập, vỡ nắp hố ga	(0275) 3843 993	24/7
Hỏi thủ tục đấu nối, hóa đơn, phí	(0275) 3662 893	Giờ làm việc
Gửi ảnh, gửi văn bản	mocaywaco@gmail.com	Mọi lúc

Chi tiết địa chỉ và các kênh liên hệ khác xem tại trang liên hệ và báo sự cố.

9. Phí bảo vệ môi trường nước thải và tiền dịch vụ thoát nước

Trên hóa đơn tiền nước có một dòng khiến nhiều bà con thắc mắc: phí bảo vệ môi trường. Đây là gì.

Cách tính

Phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh hoạt bằng 10% giá bán một mét khối nước sạch chưa gồm thuế. Quy định tại Nghị định 346/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Khoản này thu qua hóa đơn tiền nước hàng tháng, không thu riêng.

Nhà nào dùng nhiều nước thì thải nhiều, đóng nhiều. Dùng ít thì đóng ít. Cách tính bám theo lượng nước thực dùng trên đồng hồ, không chia đều theo đầu hộ.

Khoản trên hóa đơn	Tính trên cái gì	Dùng vào việc gì
Tiền nước	Số mét khối nhân đơn giá theo nhóm sử dụng	Khai thác, xử lý và đưa nước sạch tới nhà
Thuế giá trị gia tăng	Tính trên tiền nước	Nộp ngân sách nhà nước
Phí bảo vệ môi trường nước thải	10% giá nước sạch chưa thuế, nhân lượng nước dùng	Thu gom, xử lý nước thải và bảo vệ nguồn nước

Muốn hiểu kỹ từng con số trên hóa đơn, xem bài cách tính tiền nước sinh hoạt. Riêng phần phí bảo vệ môi trường có bài chi tiết: phí bảo vệ môi trường nước thải từ 2026.

Vì sao đã trả tiền nước rồi vẫn phải trả phí này

Hai khoản trả cho hai việc khác nhau. Tiền nước trả cho việc đưa nước sạch tới nhà. Phí bảo vệ môi trường trả cho việc xử lý phần nước sau khi bà con dùng xong. Mạng lưới cấp nước 623 km, 03 nhà máy nước công suất 15.900 mét khối mỗi ngày đêm phục vụ 6 xã khu vực Mỏ Cày, đó là phần đi vào. Phần đi ra cũng cần đường ống, thiết bị, người vận hành, hóa chất và điện.

Không có khoản này thì nước thải đi thẳng ra kênh rạch. Chi phí không mất đi, chỉ chuyển sang dạng khác: nguồn nước thô bẩn hơn, xử lý nước sạch tốn hơn, sức khỏe bà con chịu ảnh hưởng.

10. Câu hỏi thường gặp

Bài liên quan

• Phí bảo vệ môi trường nước thải từ năm 2026
• Dịch vụ thoát nước và xử lý nước thải của công ty
• Cách tính tiền nước sinh hoạt
• Tất cả bài viết
• Liên hệ và báo sự cố 24/7