Ở miền Tây, chuyện hạn mặn không lạ với ai. Cứ vào mùa khô là bà con lại nhắc nhau canh nước, hứng nước, để dành nước. Nhưng trữ bao nhiêu cho đủ, trữ bằng gì cho sạch, để được bao lâu thì mỗi người nói một kiểu.
Bài này gom lại những việc bà con làm được ngay tại nhà, kèm cách Công ty TNHH Cấp Thoát Nước Mỏ Cày ứng phó trong mùa khô. Chuẩn bị sớm thì nhẹ đầu.
Xâm nhập mặn là chuyện nước biển đi ngược vào sông rạch trong đất liền. Bình thường nước ngọt từ thượng nguồn đổ ra biển, dòng mạnh thì đẩy nước biển ra xa. Mùa khô nước về ít, dòng đẩy yếu, thủy triều lấn ngược lên, nước mặn theo đó đi sâu vào các nhánh sông.
Mỏ Cày nằm ở cuối nguồn sông Mê Kông, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long. Vùng này quen thuộc với bà con trong câu chuyện xâm nhập mặn Bến Tre nhiều năm qua. Cuối nguồn nghĩa là gần biển nhất, cũng là nơi nhận sau cùng lượng nước ngọt chảy về. Vì vậy sông rạch quanh Mỏ Cày chịu ảnh hưởng sớm và rõ hơn nhiều nơi khác.
Chuyện này liên quan trực tiếp tới nước máy, vì nhà máy nước lấy nước từ sông rạch làm nguồn nước thô rồi mới xử lý. Nguồn thô bị mặn thì khâu xử lý nặng thêm. Đó là lý do vào mùa khô, theo dõi độ mặn là việc làm mỗi ngày.
Xâm nhập mặn gắn với mùa khô. Ở miền Tây, mùa khô kéo dài qua các tháng đầu năm, khi mưa ít và nước thượng nguồn về thấp. Càng ít nước ngọt đẩy ra thì mặn càng lấn sâu.
Nhưng mỗi năm mỗi khác. Có năm mặn tới sớm, có năm tới muộn, có năm gay gắt, có năm nhẹ hơn. Chuyện này tùy lượng mưa, dòng chảy thượng nguồn và con nước từng đợt. Vì vậy công ty không đưa ra mốc thời gian cố định cho từng năm.
Cách xem đúng nhất. Đừng dựa vào tin đồn truyền miệng. Bà con theo dõi trang Tin tức của công ty, nơi thông báo và cập nhật về độ mặn được đăng công khai.
Cách hợp lý là coi cả mùa khô là quãng cần cẩn thận, trữ nước từ sớm rồi bám thông báo thực tế mà điều chỉnh. Đợi nghe tin mặn mới đi mua lu thì thường đã trễ, giá cũng đội lên.
Nhiều bà con hỏi nước hơi mặn thì có sao không. Tùy việc dùng vào đâu.
| Việc dùng nước | Khi nước có độ mặn cao |
|---|---|
| Ăn uống, nấu nướng | Đổi vị món ăn, nấu canh thấy mặn hơn, pha trà cà phê khác vị |
| Người có bệnh nền | Người cao huyết áp, bệnh thận, bệnh tim cần hạn chế muối nên cẩn thận hơn, khi cần thì hỏi nhân viên y tế |
| Giặt giũ, tắm rửa | Xà phòng khó tạo bọt, tốn nước xả, đồ giặt lâu sạch |
| Thiết bị trong nhà | Ấm đun, vòi sen, máy nước nóng mau đóng cặn |
| Cây trồng, vật nuôi | Rau màu, cây kiểng dễ héo lá; vật nuôi bỏ uống |
Cần nói rõ: mặn và bẩn là hai chuyện khác nhau. Nước đạt yêu cầu vi sinh vẫn có thể có vị lợ nếu nguồn thô bị mặn. Ngược lại, nước không mặn chưa chắc đã sạch. Xem thêm bài chất lượng nước sạch.
Công ty TNHH Cấp Thoát Nước Mỏ Cày đang vận hành 03 nhà máy nước, công suất 15.900 mét khối mỗi ngày đêm, phục vụ 6 xã. Vào mùa khô, việc ứng phó mặn được làm theo bốn hướng:
Trữ nước ở nhà không phải vì công ty ngừng cấp nước. Đó là khoản dự phòng của gia đình, phòng khi sửa đường ống, cúp điện hay tình huống khác. Xem thêm trang Cấp nước.
Công ty đăng cập nhật tình hình nguồn nước trên trang Tin tức.
Xem tin tức và thông báo →Trữ nước không khó, nhưng trữ sai thì vài ngày là nước có mùi, có lăng quăng. Ba việc cần làm đúng: chọn dụng cụ, đậy kín, thay nước định kỳ.
| Dụng cụ | Ưu điểm | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Bồn nhựa hoặc bồn inox | Chứa nhiều, có nắp kín sẵn | Kê chắc chân, che nắng, súc rửa định kỳ |
| Lu, khạp sành | Nước mát, quen thuộc, bền | Phải có nắp, để hở miệng là sinh lăng quăng |
| Can nhựa 20 tới 30 lít | Dễ khiêng, dễ cất, tiện chia nhỏ | Chỉ dùng can mới hoặc can từng đựng nước |
| Thùng nhựa có nắp | Rẻ, hợp trữ nước rửa dọn | Không dùng thùng đựng sơn, dầu nhớt |
| Túi trữ nước chuyên dụng | Xếp gọn khi không dùng | Tránh chỗ có vật nhọn, dễ thủng |
Tuyệt đối không dùng lại can, thùng từng đựng hóa chất như thuốc trừ sâu, sơn, dầu nhớt. Rửa cách mấy cũng còn tồn dư. Loại này nên bỏ, đừng tiếc.
Nước máy trữ trong dụng cụ sạch, đậy kín, để nơi mát thì dùng trong khoảng bảy tới mười ngày là hợp lý. Nước ăn uống đun sôi trước khi dùng. Cứ hai tới ba tuần, bà con xả cạn, súc rửa rồi trữ nước mới. Đừng để nước cũ nằm mãi trong lu rồi châm nước mới lên trên.
Thấy nước có mùi lạ, đổi màu, nổi váng hoặc có lăng quăng thì đổ bỏ, rửa dụng cụ và hứng nước mới.
Bảng dưới đây tính cho bảy ngày, theo hai mức. Mức thứ nhất chỉ đủ ăn uống và nấu nướng. Mức thứ hai đủ cho sinh hoạt tối thiểu, gồm cả rửa ráy và vệ sinh cá nhân.
| Số người trong nhà | Nước ăn uống, nấu nướng (7 ngày) | Nước sinh hoạt tối thiểu (7 ngày) | Gợi ý dụng cụ |
|---|---|---|---|
| 1 tới 2 người | Khoảng 100 lít | Khoảng 300 lít | 4 tới 5 can 30 lít, hoặc 1 lu lớn |
| 3 tới 4 người | Khoảng 200 lít | Khoảng 600 lít | 1 bồn 500 lít, thêm vài can để riêng nước ăn |
| 5 tới 6 người | Khoảng 250 lít | Khoảng 900 lít | 1 bồn 1.000 lít, thêm can trữ nước ăn |
| 7 người trở lên | Khoảng 350 lít | Khoảng 1.200 lít | 1 bồn 1.000 lít và thêm lu, thùng phụ |
Đây là con số tham khảo, không phải quy định. Bảng tính theo mức thông dụng khoảng 6 lít mỗi người mỗi ngày cho ăn uống nấu nướng, và khoảng 20 lít cho sinh hoạt tối thiểu. Nhà có người già, trẻ nhỏ, người bệnh hoặc buôn bán hàng ăn thì cộng thêm.
Chỉ trữ được một phần thì ưu tiên nước ăn uống trước. Nước tắm giặt còn xoay xở được, nước nấu ăn thì không.
Tiết kiệm nước không phải là nhịn dùng, mà là dùng một lượng nước cho được nhiều việc hơn. Vài cách làm được ngay:
Kiểm tra rò rỉ đáng làm nhất, vừa đỡ tốn nước vừa đỡ tốn tiền. Thấy tiền nước vọt lên bất thường, bà con xem bài tiền nước tăng đột biến.
Không cần máy móc, bà con vẫn nhận ra vài dấu hiệu quen:
Gặp các dấu hiệu này, bà con làm theo thứ tự sau:
Nước có mùi clo hoặc bị đục lại là chuyện khác. Bà con xem bài nước có mùi clo, nước đục để phân biệt.
Báo cho công ty kiểm tra. Đường dây báo sự cố hoạt động 24/7.
Báo sự cố nước →Trong mùa khô, tin đúng lúc quan trọng không kém việc trữ nước. Ba nguồn bà con nên bám:
| Nguồn | Xem được gì | Cách xem |
|---|---|---|
| Trang Tin tức của công ty | Thông báo độ mặn nước cấp, tình hình nguồn nước, lịch cấp nước | Vào mục Tin tức trên website |
| Tổng đài chăm sóc khách hàng | Hỏi tình hình khu vực nhà mình | Gọi (0275) 3662 893 trong giờ làm việc |
| Đường dây báo sự cố | Báo nước bất thường, mất nước, bể ống | Gọi (0275) 3843 993, hoạt động 24/7 |
Trên mạng nhiều tin về hạn mặn, mỗi nơi nói một kiểu. Với nước máy nhà mình, thông báo của công ty là nguồn sát nhất, vì đó là số đo trên chính nguồn nước đang cấp.
Kiểm tra trước khi tin. Mùa khô hay có tin đồn kiểu sắp cúp nước dài ngày. Trước khi lo, bà con đối chiếu thông báo chính thức trên trang Tin tức hoặc gọi tổng đài hỏi cho chắc.
Muốn nắm lịch cấp nước và các đợt tạm ngưng để sửa chữa, xem bài lịch cúp nước Mỏ Cày. Biết trước ngày giờ thì hứng nước từ hôm trước.
Gắn với mùa khô, thường vào các tháng đầu năm. Mức độ và thời điểm cao điểm mỗi năm mỗi khác, nên bà con theo dõi thông báo của công ty trên trang Tin tức.
Công ty đã công bố độ mặn nước cấp là 0,1 phần nghìn, đo trên nguồn nước thô mỗi ngày trong suốt mùa khô.
Mức tham khảo cho bốn người trong bảy ngày là khoảng 200 lít nước ăn uống, hoặc khoảng 600 lít nếu muốn đủ cả sinh hoạt tối thiểu. Con số tham khảo, không phải quy định.
Dụng cụ sạch, đậy kín, để nơi mát thì dùng trong khoảng bảy tới mười ngày là hợp lý. Nước ăn uống nên đun sôi. Cứ hai tới ba tuần xả cạn, súc rửa rồi trữ nước mới.
Vị lợ hoặc chát nhẹ khi nếm, nấu canh mặn hơn thường lệ, pha trà cà phê khác vị, xà phòng khó tạo bọt, ấm đun mau đóng cặn trắng. Gặp vậy thì ngưng dùng cho ăn uống và gọi (0275) 3662 893.
Không. Đun sôi diệt vi khuẩn nhưng không lấy muối ra. Nước bốc hơi bớt thì muối còn lại càng đậm. Nước nhiễm mặn chỉ nên dùng rửa dọn, ăn uống thì dùng nước đã trữ.
Xem thông tin cấp nước, lịch cấp nước và các thông báo của công ty.
Xem trang Cấp nước →