Vệ sinh bể chứa và đường ống nước trong nhà: việc nhiều nhà quên

Công ty vẫn nhận những cuộc gọi kiểu này: nước nhà tôi dạo này hơi đục, có lúc thấy cặn dưới đáy ly. Nhân viên xuống kiểm tra, mở vòi sát đồng hồ thì nước trong veo, mở vòi trong nhà thì đục. Chênh lệch nằm ở đoạn giữa: bồn chứa, bể ngầm, đường ống. Phần này ít ai nhớ tới cho tới khi nước có vấn đề.

1. Vì sao nước ra khỏi nhà máy sạch mà tới vòi lại có cặn

Nước công ty cấp ra mạng đạt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước sạch sinh hoạt của Bộ Y tế, với các chỉ tiêu đã công bố:

Chỉ tiêu	Giá trị công bố
Độ pH	7,31
Độ đục	0,54
Clo dư	0,9
Độ mặn	0,1 phần nghìn

Từ nhà máy tới đồng hồ, nước đi trong ống kín có áp lực, chảy liên tục, không tiếp xúc không khí, không có chỗ cho bụi lọt vào.

Qua khỏi đồng hồ thì khác. Phần lớn nhà ở Mỏ Cày đều trữ nước: bồn trên mái, bể ngầm dưới sân, có nhà cả hai. Vào tới đó, nước chuyển từ chảy sang đứng, sinh ra bốn thay đổi:

• Cặn lắng xuống đáy, thành lớp bùn mịn mà lúc nước chảy không ai thấy.
• Clo dư giảm dần. Clo giữ nước sạch trên đường ống, nằm trong bồn hở lâu ngày thì mất bớt.
• Bụi và côn trùng lọt vào qua nắp bồn hở, ống thông hơi và ống tràn không có lưới chắn.
• Ánh sáng lọt vào sinh rêu. Bồn sáng màu hoặc bể xi măng không đậy kín, phơi nắng, thành bồn dễ bám nhớt xanh.

Khi máy bơm hút mạnh hoặc bồn cạn gần đáy, lớp cặn đó bị khuấy lên và theo ống ra vòi. Đó là lúc bà con thấy nước đục dù công ty không cúp nước, không sửa ống gì cả.

2. Ranh giới trách nhiệm: từ đồng hồ nước trở vào là của gia đình

Nói ra chuyện này không phải để đẩy việc, mà để bà con biết gọi ai cho đúng lúc cần.

Đồng hồ nước là ranh giới quản lý. Phần trước đồng hồ, gồm tuyến ống chính, ống nhánh dẫn vào và cái đồng hồ, do công ty quản lý. Phần sau đồng hồ vào trong nhà do khách hàng quản lý.

Hạng mục	Ai quản lý
Tuyến ống chính, ống nhánh ngoài đường	Công ty
Đồng hồ nước và phụ kiện lắp đồng hồ	Công ty
Ống dẫn từ sau đồng hồ vào nhà	Gia đình
Bể ngầm, bồn chứa trên mái	Gia đình
Máy bơm, van, ống nhánh trong nhà	Gia đình
Vòi sen, vòi rửa, máy lọc, thiết bị dùng nước	Gia đình

Ranh giới này còn liên quan tới túi tiền. Nước rò rỉ sau đồng hồ vẫn quay số và tính vào hóa đơn của gia đình, nên bà con cần tự kiểm tra định kỳ. Cách kiểm tra có trong bài tiền nước tăng đột biến.

3. Bồn chứa và bể ngầm bẩn gây ra chuyện gì

Bồn lâu ngày không súc rửa không hỏng ngay. Nó làm phiền dần dần, nhiều nhà quen tới mức không còn để ý.

• Nước đục theo đợt. Bình thường thì trong, cứ khi bồn gần cạn hoặc sau lúc bơm mạnh là đục rồi trong lại.
• Cặn đọng ở đáy ly. Để một ly nước qua đêm, sáng ra thấy lớp mờ dưới đáy.
• Mùi lạ, rõ nhất ở nước lấy vào sáng sớm sau một đêm nằm trong bồn.
• Vết ố trên đồ sứ và đốm trên quần áo trắng.
• Thiết bị mau hỏng. Lưới lọc đầu vòi tắc, vòi sen bịt lỗ, lõi máy lọc thay nhanh hơn hẳn khuyến cáo.

Nói gọn: công ty làm sạch nước tới ranh giới, phần giữ sạch sau đó là của gia đình.

4. Bao lâu nên vệ sinh bồn chứa một lần

Không có con số bắt buộc chung cho mọi nhà. Mức thông dụng nhiều gia đình đang làm là khoảng 6 tháng tới 1 năm một lần. Đây là mức tham khảo, không phải quy định, tùy điều kiện từng nhà mà giãn ra hoặc rút lại.

Tình huống	Khoảng cách tham khảo	Vì sao
Bồn trên mái, nắp kín, ít người dùng	Khoảng 1 năm	Kín, ít bụi, nước luân chuyển đều
Bồn trên mái, nhà đông người	Khoảng 6 tháng	Bơm nhiều, cặn bị khuấy lên thường xuyên
Bể ngầm hoặc bể xây xi măng	Khoảng 6 tháng	Khó quan sát, dễ đọng cặn ở góc
Nhà nhiều bụi, bồn phơi nắng	Ngắn hơn mức trên	Bụi lọt qua nắp nhiều, ánh sáng làm bám rêu nhanh
Nhà đóng cửa lâu ngày mới về	Súc trước khi dùng lại	Nước nằm im nhiều tuần trong bồn

Quan trọng hơn cái lịch là thói quen mở nắp nhìn. Cứ vài tháng, bà con bắc thang lên mở nắp, rọi đèn pin xuống. Thấy bùn mịn dưới đáy, nhớt xanh bám thành, hoặc có mùi lạ thì súc ngay, khỏi đợi tới hạn.

5. Các bước vệ sinh bồn chứa an toàn

Bồn nhựa hoặc inox trên mái, dung tích vừa phải thì gia đình tự làm được trong một buổi. Bể ngầm sâu thì nên thuê người có thiết bị.

1. Báo cả nhà và trữ nước dùng tạm. Chọn ngày ít dùng nước, hứng sẵn vài xô để nấu ăn.
2. Khóa van cấp, ngắt điện máy bơm. Ngắt hẳn cầu dao, vì bơm chạy khan rất dễ hỏng.
3. Xả cạn nước trong bồn. Nước này còn sạch, tận dụng rửa sân, tưới cây.
4. Xả lớp cặn ở đáy. Mở van xả đáy cho cặn ra ngoài, bồn không có van thì dùng gáo múc.
5. Cọ thành và đáy bồn bằng bàn chải nhựa mềm hoặc khăn sạch. Không dùng bàn chải sắt vì làm xước lớp trong, chỗ xước sau này bám cặn nhanh hơn.
6. Tráng lại nhiều lần tới khi nước tháo ra trong và hết mùi lạ.
7. Kiểm tra nắp và lưới chắn ở ống thông hơi, ống tràn, để côn trùng và lá cây khỏi lọt vào.
8. Cấp nước lại rồi xả vòi vài phút cho nước trong hẳn mới dùng.

Về chất tẩy rửa, công ty không giới thiệu sản phẩm nào. Dùng càng ít hóa chất càng tốt, cọ tay và tráng nhiều lần thường đã đủ. Nếu có dùng thì phải tráng thật kỹ tới khi hết mùi, vì phần tồn dư đi thẳng vào nước ăn uống của gia đình.

6. Dấu hiệu đường ống trong nhà có vấn đề

Có khi bồn sạch mà nước vẫn không ổn. Lúc đó nhìn sang đường ống:

• Chỉ một vài vòi bị, các vòi khác vẫn trong. Vấn đề nằm ở nhánh ống dẫn tới những vòi đó.
• Nước yếu dần theo tháng ở một vòi cố định. Thường do cặn bám thu hẹp lòng ống hoặc lưới lọc đầu vòi tắc.
• Nước đục vào sáng sớm rồi trong lại sau khi xả. Nước nằm im trong ống suốt đêm, cuốn theo cặn bám thành ống.
• Vệt ẩm chân tường, sơn phồng rộp, hoặc tiếng nước chảy trong tường khi đã khóa hết vòi. Dấu hiệu ống âm tường bị rò.
• Đồng hồ vẫn quay khi cả nhà không dùng nước. Dấu hiệu rõ nhất của rò rỉ sau đồng hồ.

Cách thử cái cuối rất đơn giản. Khóa toàn bộ vòi, tắt máy giặt và máy bơm, ra đọc số đồng hồ và ghi lại. Chờ khoảng một tiếng rồi đọc lại. Số thay đổi nghĩa là có chỗ rò trong phần ống của gia đình.

7. Chọn và bảo quản bồn chứa cho đúng

Nhiều rắc rối về sau bắt nguồn từ lúc chọn và lắp bồn. Vài điểm nên xem trước khi mua:

• Nắp kín và có chốt. Nắp đặt hờ là bụi, lá, côn trùng vào được, gió mạnh còn thổi bật ra.
• Có van xả đáy. Điểm này quyết định việc súc bồn sau này nhẹ hay nặng: có van thì tháo cặn trong vài phút, không có thì múc từng gáo.
• Bồn dùng cho nước sinh hoạt. Không tận dụng thùng từng đựng hóa chất, sơn, dầu nhớt.
• Đặt nơi tránh nắng chiếu thẳng, vì bồn sáng màu phơi nắng rất dễ bám rêu.
• Chân đế chắc, kê phẳng. Bồn đầy nước rất nặng, chân đế nghiêng lâu ngày làm nứt bồn.
• Van phao còn tốt. Van phao hỏng làm bồn tràn liên tục, cuối tháng nhận hóa đơn mới hay.

Một thói quen nhỏ đáng làm: lấy bút lông ghi ngày súc bồn gần nhất lên thành bồn.

8. Vòi sen, vòi rửa và lưới lọc đầu vòi

Đây là phần cuối cùng nước đi qua trước khi tới tay bà con, dễ làm nhất nhưng ít ai đụng tới.

Lưới lọc đầu vòi. Hầu hết vòi rửa chén và vòi lavabo đều có một cái lưới nhỏ ở đầu, vặn ra được bằng tay. Cặn bám ở đây làm nước yếu và bắn tung tóe. Tháo ra, ngâm nước ấm, chải sạch bằng bàn chải đánh răng cũ rồi lắp lại, mất năm phút. Bát sen và lưới lọc chỗ nối ống vào máy giặt làm tương tự, vài tháng một lần.

Máy lọc nước gia đình. Thay lõi theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Lõi bẩn nhanh hơn hẳn bình thường là tín hiệu nên đi ngược lên kiểm tra bồn chứa, chứ không phải chuyện của cái máy lọc.

9. Khi nào là lỗi của mạng lưới công ty, khi nào là do nhà mình

Bảng dưới giúp bà con đoán nhanh trước khi gọi điện.

Hiện tượng	Nhiều khả năng do mạng lưới	Nhiều khả năng do trong nhà
Phạm vi ảnh hưởng	Cả xóm, nhiều nhà cùng tuyến cùng bị	Chỉ nhà mình bị, hàng xóm bình thường
Vị trí vòi bị	Kể cả vòi ngoài sân, ăn thẳng từ ống vào	Chỉ các vòi đi qua bồn chứa
Thời điểm	Ngay sau khi cúp nước có lại hoặc sau khi sửa ống gần nhà	Xuất hiện dần, nặng lên theo tháng
Kiểu đục và áp lực	Đục đều mọi vòi, xả vài phút là trong; cả nhà yếu nước cùng lúc	Đục theo đợt khi bồn gần cạn, xả lâu vẫn cặn; chỉ một vòi yếu
Đồng hồ quay khi khóa hết vòi	Không phải dấu hiệu của mạng lưới	Rò rỉ sau đồng hồ, thuộc phần gia đình
Gọi ai	Báo sự cố 24/7 (0275) 3843 993	Thợ nước quen, hoặc tự kiểm tra theo bài này

Nguyên tắc gọn nhất: hỏi hàng xóm một câu trước khi gọi điện. Nhà bên cạnh cũng bị thì gọi công ty. Chỉ mình mình bị thì bắt đầu từ cái bồn nhà mình. Muốn biết công ty kiểm soát chất lượng nước ra sao, bà con đọc thêm bài chất lượng nước sạch.

10. Câu hỏi thường gặp

Bài liên quan

• Nước có mùi clo, nước đục: nguyên nhân và cách xử lý
• Chất lượng nước sạch: các chỉ tiêu và cách kiểm soát
• Tiền nước tăng đột biến: nguyên nhân và cách kiểm tra
• Tất cả bài viết